Branża cyfrowa z Europy Środkowo-Wschodniej przedstawia plan na AI. Wspólny fundusz, więcej wdrożeń i mniej barier

Wspólny fundusz AI, więcej kapitału dla rosnących firm, wsparcie MŚP we wdrażaniu sztucznej inteligencji oraz bardziej spójne podejście do regulacji – tego zdaniem branży cyfrowej z regionu potrzebuje Europa Środkowo-Wschodnia. To najważniejsze rekomendacje raportu „CEE AI Challenger 2026”, który powstał w wyniku konsultacji z przedstawicielami biznesu, administracji, nauki i sektora technologicznego w kilku krajach CEE. Autorzy przekonują, że Europa Środkowo-Wschodnia ma szansę stać się ważnym ośrodkiem rozwoju i wdrażania sztucznej inteligencji, ale wymaga to większej skali działania i silniejszej współpracy ponad granicami.

Raport  został przygotowany przez CEE Digital Coalition, zrzeszającą organizacje branży cyfrowej z Europy Środkowo-Wschodniej, w tym z Polski. Punktem wyjścia do jego powstania były rozmowy i konsultacje prowadzone przez organizacje należące do Koalicji w poszczególnych krajach regionu. Ich celem było zebranie różnych perspektyw na to, co dziś hamuje rozwój i wdrażanie AI oraz jakich działań potrzeba, aby Europa Środkowo-Wschodnia mogła lepiej wykorzystać swoje technologiczne i gospodarcze atuty. 

W ramach inicjatywy odbyły się spotkania w Bukareszcie, Pradze, Wilnie i Bratysławie, a następnie finałowa dyskusja w Brukseli. W rozmowach uczestniczyli przedstawiciele administracji publicznej, biznesu, sektora technologicznego, nauki i środowiska eksperckiego. Dyskusje koncentrowały się na najważniejszych barierach dla rozwoju AI: dostępie do kapitału, tempie wdrażania nowych technologii, infrastrukturze i mocy obliczeniowej, kompetencjach oraz otoczeniu regulacyjnym. Wnioski z tych rozmów stały się podstawą rekomendacji przedstawionych w raporcie.

W opinii autorów opracowania, Europa Środkowo-Wschodnia ma dziś mocne podstawy do rozwoju AI: talenty, silne zaplecze inżynierskie, rozwinięty przemysł i rosnący sektor technologiczny. Problemem pozostaje jednak skala. Poszczególnym krajom trudno będzie samodzielnie zapewnić kapitał, infrastrukturę i rynek potrzebne do budowania globalnie konkurencyjnych firm oraz powszechnego wykorzystania AI. Dlatego jednym z głównych wniosków raportu jest potrzeba silniejszej współpracy ponad granicami i łączenia potencjału państw regionu. 

– Chcieliśmy odejść od kolejnej dyskusji o tym, jaki potencjał ma sztuczna inteligencja, i zapytać przedstawicieli naszego regionu, czego konkretnie potrzebujemy, żeby ten potencjał wykorzystać. W Bukareszcie, Pradze, Wilnie, Bratysławie i Brukseli bardzo wyraźnie powtarzały się podobne problemy: brak kapitału na skalowanie firm, zbyt wolne wdrażanie AI, niedostateczny dostęp do infrastruktury oraz ryzyko fragmentacji regulacyjnej. Dlatego raport kończymy nie tylko diagnozą, ale przede wszystkim konkretnymi rekomendacjami – mówi Michał Kanownik, prezes Związku Cyfrowa Polska i jeden z liderów CEE Digital Coalition.

CEE AI Fund – kapitał dla firm, które chcą zostać w regionie

Jedna z najbardziej konkretnych rekomendacji raportu to utworzenie CEE AI Fund – regionalnego funduszu opartego na współpracy kapitału publicznego i prywatnego, który mógłby inwestować w przedsiębiorstwa na różnych etapach rozwoju, ze szczególnym uwzględnieniem scale-upów potrzebujących większych rund finansowania. Autorzy podkreślają przy tym, że środki publiczne powinny przyciągać kapitał prywatny, a nie go zastępować.

To odpowiedź na jedną z największych słabości europejskiego i regionalnego rynku. Jak przekonują eksperci organizacji cyfrowych regionu, Europa Środkowo-Wschodnia potrafi tworzyć startupy, ale znacznie trudniej jest jej finansować firmy w momencie, gdy zaczynają się skalować i potrzebują dużego kapitału na ekspansję zagraniczną, talenty czy infrastrukturę. 

W 2025 roku firmy AI na świecie pozyskały 258,7 mld dolarów finansowania venture capital. Około 75 proc. tej wartości przypadło na przedsiębiorstwa amerykańskie, a jedynie 6 proc. na firmy z całej UE. Raport wskazuje jednak, że odpowiedzią CEE nie powinno być jedenaście odrębnych strategii inwestycyjnych. Poszczególne rynki regionu są niewielkie, natomiast połączone mogą stworzyć znacznie atrakcyjniejszy ekosystem dla inwestorów – czytamy w opracowaniu.

Dlatego obok CEE AI Fund raport rekomenduje rozwijanie transgranicznych instrumentów finansowania oraz wykorzystanie istniejących formatów współpracy regionalnej do łączenia krajowych ekosystemów VC.

– Nie możemy być regionem, który świetnie tworzy startupy, ale traci je dokładnie w momencie, kiedy zaczynają odnosić sukces. Potrzebujemy pełnej ścieżki finansowania – od pomysłu i badań, przez startup, aż po firmę zdolną konkurować globalnie. Dlatego proponujemy stworzenie CEE AI Fund i znacznie silniejsze połączenie rynków kapitałowych naszego regionu – podkreśla Michał Kanownik.

AI musi trafić do tysięcy zwykłych firm, nie tylko do technologicznych liderów

Drugim filarem rekomendacji jest przyspieszenie faktycznego wdrażania AI w gospodarce, szczególnie w małych i średnich przedsiębiorstwach.

Problem dobrze pokazują dane przywołane w raporcie. W 2025 roku AI wykorzystywało 20 proc. przedsiębiorstw w UE zatrudniających co najmniej 10 osób. W Polsce było to jednak tylko 8,4 proc., a w Rumunii 5,2 proc. Tymczasem w Danii odsetek wynosił 42 proc., a w Finlandii 37,8 proc.

Raport podkreśla, że samo zapewnienie firmom dostępu do narzędzi nie oznacza jeszcze transformacji. Prawdziwym miernikiem sukcesu jest to, czy AI zwiększa produktywność, poprawia jakość, zmienia procesy i pozwala przedsiębiorstwom tworzyć produkty o wyższej wartości.

Dlatego autorzy rekomendują programy wspierające wdrażanie AI przez MŚP, rozwój kompetencji i lifelong learning, łatwiejszy dostęp do infrastruktury obliczeniowej oraz rozwój partnerstw publiczno-prywatnych i piaskownic regulacyjnych. W opinii branży cyfrowej, małe firmy potrzebują przede wszystkim praktycznego wsparcia: identyfikacji zastosowań AI, oceny opłacalności inwestycji, wyboru technologii, integracji z procesami i szkolenia pracowników.

Jeden AI Act nie może oznaczać 27 różnych sposobów jego stosowania

Trzecim głównym postulatem raportu jest ograniczenie fragmentacji regulacyjnej w UE. Autorzy ostrzegają, że wspólne europejskie przepisy tracą część swojej wartości, jeśli państwa członkowskie interpretują je i wdrażają w różny sposób.

Raport rekomenduje więc m.in. zapobieganie gold-platingowi, silniejszą koordynację krajowych organów odpowiedzialnych za AI, wspólne stanowiska państw CEE w kluczowych kwestiach regulacyjnych, rozszerzenie piaskownic regulacyjnych oraz bardziej przewidywalne harmonogramy wdrażania nowych obowiązków. Wskazuje również na potrzebę większej pewności prawnej na styku AI i RODO.

– Jednolity europejski rynek jest dla firm z naszego regionu jednym z największych atutów. Nie możemy dopuścić do sytuacji, w której jedna europejska regulacja w praktyce oznacza 27 różnych interpretacji. Europa Środkowo-Wschodnia powinna znacznie mocniej koordynować swoje stanowiska i wspólnie zabiegać o proste, przewidywalne i proporcjonalne zasady. Nie chodzi o deregulację, lecz o takie regulacje, które pozwalają bezpiecznie wdrażać technologię, zamiast tworzyć kolejne bariery dla jej wykorzystania – mówi Michał Kanownik.

Europa Środkowo-Wschodnia nie potrzebuje własnej Doliny Krzemowej

Raport wskazuje jednocześnie, że Europa Środkowo-Wschodnia nie musi kopiować amerykańskiego modelu rozwoju AI. Region liczy niemal 100 mln mieszkańców, odpowiada za 12,3 proc. PKB UE, a sektor ICT daje około 1,64 mln miejsc pracy. Jego przewagą są także przemysł, inżynierowie oraz doświadczenie m.in. w produkcji, energetyce, logistyce i technologiach.

To właśnie na połączeniu tych kompetencji z AI, zdaniem autorów, nasz region powinien budować swoją specjalizację. Chodzi nie tyle o próbę stworzenia odpowiednika największych amerykańskich firm, ale o wykorzystanie sztucznej inteligencji do transformacji przemysłu i budowania wyspecjalizowanych rozwiązań, które mogą być skalowane na rynku europejskim i globalnymi.

– Nie potrzebujemy jedenastu narodowych wyścigów o AI. Potrzebujemy regionu, który potrafi połączyć swoje przewagi. Polska, Czechy, Rumunia, kraje bałtyckie czy pozostałe państwa Europy Środkowo-Wschodniej osobno mają ograniczoną skalę. Razem tworzymy rynek niemal 100 milionów ludzi z bardzo mocnym zapleczem przemysłowym, inżynierskim i technologicznym. Jeżeli dołożymy do tego kapitał, infrastrukturę, kompetencje i wspólne podejście do regulacji, możemy stać się jednym z europejskich centrów wdrażania AI – podsumowuje Michał Kanownik.

Raport powstał wspólnym wysiłkiem organizacji branży cyfrowej z Polski (Związek Cyfrowa Polska),  Rumunii (ANIS), Słowacji (AI Slovakia), Czech (AAVIT), Litwy (Infobalt) oraz reprezentującej polski biznes w Brukseli – Business & Science Poland.